Lezingencyclus door Gert-Jan Hendriks van Radboud Universiteit

Inleiding

Sinds 1 april 2019 heeft de Radboud Universiteit een leerstoel over angst en depressie bij ouderen. Deze leerstoel wordt bekleed door Gert-Jan Hendriks, inwoner van Rozendaal, en werkzaam als psychiater en onderzoeker. Gert-Jan ging op zoek naar een goede en effectieve plek voor onderzoek en kwam uit op Velp. Velp heeft een unieke bevolkingssamenstelling met nu al de leeftijdsverdeling van Nederland over 30 jaar met ruim 25% inwoners van 65 jaar en ouder.
Hij zocht contact met Ester Bertholet, specialist Ouderengeneeskunde met een bijzondere praktijk ouderengeneeskunde in de eerste lijn in Velp. En met Irma Smeenk die coördinator is van de tussenvoorziening Ons Raadhuis, dat ook uit de koker van Ester Bertholet komt. Ons Raadhuis is een uniek en laagdrempelig initiatief in Nederland voor ouderen. Het  biedt de gelegenheid voor ontmoeting, educatie en ondersteuning.
Het is een compliment voor de gemeente Rheden dat zij een dergelijk initiatief steunt.

foto Gert-Jan Hendriks

De vraag voor het onderzoeksprogramma is: hoe kunnen we de behoeftes en wensen van bezoekers van Ons Raadhuis en breder van ouderen in de gemeente Rheden en thema’s als mentale gezondheid, universiteit en onderzoek bij elkaar brengen? Daarover zijn we gaan brainstormen. Dat heeft als eerste stap in 2021 geresulteerd in klankbordgroep van vijf-zeven geïnteresseerde bezoekers die mee zijn gaan denken bij een onderzoeks-aanvraag over angst bij ouderen. De klankbordgroep blijft bestaan en kan op verzoek van de onderzoeksgroep bij elkaar komen om te raadplegen. Er is nog ruimte voor meer leden.
Een tweede brainstorm begin dit jaar resulteerde in het besluit om een cyclus van vier lezingen te gaan verzorgen over angst en depressieve klachten bij ouderen in de periode van mei – begin juli. De lezingen  zullen gegeven worden door Gert-Jan Hendriks en zijn onderzoeksteam.

Uit wie bestaat het onderzoeksteam?

Noortje Janssen
Noortje Janssen is werkzaam als wetenschappelijk onderzoeker bij Pro Persona en het RadboudUMC. Ze doet onderzoek naar de behandeling van ouderen met somberheidsklachten in de huisartsenpraktijk, waarbinnen ze specifiek kijkt naar de effectiviteit en werkingsmechanismen van gedragsactivatie.

Gert-Jan Hendriks
Gert-Jan Hendriks is werkzaam als psychiater bij het expertisecentrum Overwaal in Nijmegen, onderdeel van Pro Persona. Hij is gespecialiseerd in de behandeling van mensen met ernstige angst-, dwangstoornissen en posttraumatische stressstoornissen. Daarnaast is hij bijzonder hoogleraar “behandeling van angststoornissen en depressie bij ouderen”  aan de Radboud Universiteit Nijmegen en verricht hij onderzoek naar het verbeteren van de psychologische behandeling bij ouderen met angst- en/of depressieve klachten.

Nessa Ikani
Nessa Ikani promoveerde aan de Radboud Universiteit en is wetenschappelijk onderzoeker bij Pro Persona Research en de afdeling Psychiatrie van het Radboudumc. Haar onderzoek richt zich op de rol van piekeren en vermijding bij angst- en depressieve klachten. Ook doet ze onderzoek naar de werkingsmechanismen van angst- en depressiebehandelingen.

De vier lezingen:

Vrijdag 20 mei 11.15 – 12.30 uur
Lezing: Oudere leeftijd heeft een negatieve bijklank – Gert-Jan Hendriks

Wanneer spreken we eigenlijk van ouderen? Deze term heeft een wat negatieve bijklank. Al googelend blijken er heel wat initiatieven te zijn geweest om een andere term te introduceren voor mensen in levensfase vanaf 65 jaar: young elderly persons, grijzigers, rimpelridders, vitalo, senior etc. Het komt wat gekunsteld over. Ook de Van Dale komt er niet goed uit en heeft het over de het leven na pensioen en de laatste levensfase. Dat is nogal een contrast en daar kan zo maar meer dan 20-25 jaar tussen zitten.

Het aantal mensen van 65 jaar en ouder neemt snel toe, maar ook de groep van 80 jaar en ouder stijgt snel naar bijna een miljoen personen over zo’n 10 jaar. Wat oneerbiedig wordt dit de dubbele vergrijzing genoemd, vaak in één adem met de druk die dit de komende decennia op de gezondheidszorg zal leggen. Gemakshalve wordt voorbij gegaan aan het feit dat veel mensen in deze leeftijdscategorie een belangrijke bijdrage blijven leveren aan de samenleving. In het Verenigd Koninkrijk is uitgerekend dat deze bijdrage overeenkomt met 100 miljard Euro per jaar als dit vervangen zou worden door betaald werk.

In deze lezing wil ik ingaan op hoe opvattingen die er zijn over ouderen en die zij over zichzelf hebben gevolgen hebben voor de gezondheidzorg in het algemeen maar ook voor de individuele gezondheid. Het is belangrijk om dat hier meer bewustwording over gaat komen en dat deze opvattingen, wanneer zij negatief zijn, worden geïdentificeerd om de negatieve gevolgen te verminderen. Dat geldt voor jong en oud.

 

Vrijdag 3 juni 11.15 – 12.30 uur
Lezing ‘Maak je niet druk!’ – Een lezing over piekeren – Nessa Ikani

Het herhaaldelijk denken en malen over een probleem of gebeurtenis wordt piekeren genoemd. Voor veel mensen is piekeren over belangrijke thema’s in het leven iets wat herkenbaar is. Sommige mensen zijn bijvoorbeeld zelf een piekeraar, of kennen andere mensen die regelmatig piekeren. Wanneer je veel piekert en hier moeilijk los van kan komen, dan kan dit soms een invloed hebben heb op je stemming. Ook kan het je in de weg gaan zitten bij het doen van bepaalde activiteiten.  

Waarom ligt de een de halve nacht wakker van een stroom aan piekergedachten en lukt het de ander om zich om te draaien, de gedachten aan de kant te zetten en verder te slapen? 

Aan de hand van wetenschappelijk onderzoek, probeer ik in deze lezing een antwoord te geven op deze vraag. Daarbij wil ik ook het nut van piekeren in het alledaagse leven bespreken.  

Vrijdag 17 juni 11.15 – 12.30 uur
Gedragsactivatie voor somberheid? Doen! –Noortje Janssen

Veel ouderen hebben wel eens last van somberheidsklachten. Mensen met aanhoudende somberheidsklachten zijn vaak geneigd activiteiten die ze voorheen graag deden uit te stellen of helemaal niet meer te doen. Vanwege de somberheid zijn ze er te lusteloos voor en beleven er veel minder plezier meer aan. Op korte termijn voelt het als een verlichting om dingen niet meer te doen. Echter, op lange termijn helpt het niet om somberheidsklachten te verminderen. Integendeel, de klachten blijven en kunnen zelfs erger worden.

Gedragsactivatie is een behandeling die erop gericht is om dit passieve patroon te doorbreken. Juist door afspraken te maken om geleidelijk weer activiteiten op te pakken die voorheen als prettig werden ervaren, wordt de kans om hier opnieuw weer plezier aan te beleven vergroot. Ouderen met een depressie kunnen hiervoor bij de huisarts terecht, die hen doorverwijst naar een therapeut.

Maar de kennis over gedragsactivatie kan ook nuttig zijn voor mensen met milde klachten, die (nog) geen behandeling willen. In deze lezing zal ik u vertellen wat gedragsactivatie is, hoe het werkt, en hoe u zelf enkele principes van gedragsactivatie in uw dagelijks leven kunt toepassen.

Vrijdag 8 juli 11.15 – 12.30 uur
Lezing Angst en vermijding? Er op af!  – Gert-Jan Hendriks

Europees onderzoek heeft onlangs uitgewezen dat zo’n 10% van de mensen boven de 65 jaar last heeft van angsten en fobieën. Soms zelfs zo sterk dat dit het dagelijks leven hindert. Deze hinder heeft vaak tot gevolg dat mensen situaties en activiteit gaan vermijden. Misschien herkent u bij zichzelf dat de corona periode angst heeft uitgelokt om besmet te worden en dat u een drempel ervaart om op bezoek te gaan, of bezoek te ontvangen, of zonder mondmasker naar een bijeenkomst te gaan. Kennis over hoe angst ontstaat, waar dat toe kan leiden en wat je er zelf aan kan doen helpt mensen om beter om te gaan met overmatige angst. Exposure, letterlijk vertaald “blootstellen”, is een techniek die nuttige is om overmatige angstreacties te bestrijden en het vermijden van sociale en andere maatschappelijke situaties te verminderen waardoor weer meer bewegingsvrijheid ontstaat.

De lezingen zijn in Ons Raadhuis, Nieuwstraat 1 6881 SK Velp 026-8449140. Entree leden € 3,60, niet-leden € 5,-.